Wat is Q-koorts?

Q-koorts is een infectie bij schapen, geiten en koeien die wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii. Ook de mens kan besmet raken met Q-koorts en daarom valt de ziekte onder de zoönosen. Bij dieren verloopt de ziekte meestal symptoomloos. Bij geiten wordt wel eens een abortus-uitbraak gezien ten gevolge van Q-koorts, en deze dieren scheiden, net als symptoomloze dragers bij het lammeren, zeer veel bacteriën uit.

Waarom is Q-koorts zoveel in het nieuws geweest?

Ieder jaar worden er besmettingen van Q-koorts bij de mens geregistreerd. Tot 2007 waren dat er gemiddeld 15 per jaar. Waarschijnlijk lag het gemiddelde veel hoger omdat bij het meerendeel van de besmette personen de ziekte zeer mild verloopt en slechts uit lichte griep-verschijnselen bestaat. Vanaf 2007 ging het aantal gemelde besmettingen snel omhoog tot enkele duizenden per jaar. Zo kregen in 2009 2359 Nederlanders Q-koorts waarvan 98-99% een zeer mild verloop kende. Slechts bij 1-2% ontwikkelde de ziekte zich ernstiger. Uit onderzoek blijkt dat 30% van het rundvee in Nederland in contact is geweest met Q-koorts en voor schapen en geiten respectievelijk 3% en 10%.

Wat zijn de symptomen bij de mens?

Bij dieren verloopt Q-koorts meestal symptoomloos. Besmetting bij de mens leidt in 60% van de gevallen niet tot ziekteverschijnselen en bij de overige 40% kunnen griep-achtige verschijnselen als:

  • koorts, hoofdpijn, zweten, spierpijn, rillingen, braken en diarree

Na 1-2 weken treedt normaliter herstel op. In enkele gevallen kunnen veel ernstiger complicaties optreden zoals hartklepontsteking. Zoals bij veel infectieziekten hebben zwangere vrouwen en mensen met een verlaagde weerstand meer kans op deze complicaties. Chronische vermoeidheid wordt ook beschreven bij een klein percentage (1%) van de besmettingen.

Hoe vindt besmetting plaats met Q-koorts?

Besmettingen tussen mens en dier maar ook tussen dieren onderling treedt voornamelijk op door inademing van van besmet stof uit stallen en weilanden maar ook via direct contact met besmette dieren en het drinken van rauwe melk. Met name het verwaaien van ingedroogde en uitgereden mest is een belangrijke route van besmetting gebleken van de mens in de zeer vee-dichte gebieden. De incubatietijd is gemiddeld 20 dagen.

Hoe wordt de diagnose Q-koorts gesteld?

Zowel bij de mens als bij schapen en geiten wordt de diagnose gesteld op basis van bloedonderzoek.

Wat kunnen we preventief doen aan Q-koorts?

Voor mensen is er in Nederland geen vaccin tegen Q-koorts beschikbaar. Voor runderen, geiten en schapen wel en vanaf april 2009 is vaccineren van schapen en geiten op kinder-boerderijen, dierentuinen, zorgboerderijen, rondtrekkende kuddes en bedrijven die lammetjes-aaidagen houden verplicht. Andere (hobby-)schapen en geitenhouders kunnen hun dieren vrijwillig laten vaccineren en zij kunnen zich aanmelden via de website van de Gezondheidsdienst voor Dieren. Schapen en geiten worden in het eerste jaar twee keer ingeent met drie weken tussentijd en daarna jaarlijks éénmaal.

 

Uitbraak in Nederland

Tot 2007 waren er in Nederland gemiddeld 15 besmettingen van de mens per jaar. In de eerste helft van 2007 zag men in Gelderland en Noord-Brabant een piek van 59 besmettingsgevallen waarvan er 27 in een klein gebied in het oosten van Noord-Brabant geconcentreerd bleken te zijn. In 2008 steeg het aantal besmettingsgevallen tot meer dan 1000 en in 2009 bleek dat Q-koorts zich over een groot deel van Nederland had verspreid met ongeveer 2300 nieuwe besmettingen. Voor zover bekend zijn er tien mensen tot maart 2010 aan de ziekte overleden; deze mensen waren allemaal in een minder goede gezondheidstoestand ten gevolge van andere kwalen. Hierbij moet wel worden aangegeven dat Q-koorts geen nieuwe ziekte is en dat 98-99% van de besmettingen mild verlopen. Zo is in 2010 bij een grootschalig bloedonderzoek onder veeartsen gebleken dat meer dan 90% van deze groep antistoffen heeft tegen Q-koorts.

In de strijd tegen Q-koorts heeft de overheid besloten om vanaf 21 december 2009 alle drachtige geiten op besmet verklaarde bedrijven te doden. Niet-drachtige dieren op deze bedrijven worden gespaard; zij worden gevaccineerd en vallen onder een levenslang fokverbod. Dit fokverbod geldt ook voor alle bedrijven met melkgeiten of -schapen. Het fokverbod was van toepassing tot 1 juli 2010. Omdat volgens de minsters Verburg en Klink het vaccineren van dieren effectief is mogen schapen- en geitenhouderijen vanf 15 juli 2010 weer starten met fokken.

VaccinQkoortsvaccin tegen Q-koorts