Wat is blauwtong?

Blauwtong is een virusziekte bij herkauwers. Runderen, schapen en geiten, maar ook buffels, dromedarissen en wilde herkauwers kunnen met het virus worden besmet. Vooral schapen kunnen erg ziek worden en er zelfs aan sterven. De ziekte is vernoemd naar de blauwe tong, één van de symptomen van de ziekte, die overigens sporadisch gezien wordt. Er zijn meerdere serotypen van het virus bekend. Blauwtong is niet overdraagbaar op de mens en de verspreiding van het virus vindt plaats via muggen.

Blauwtong is in Nederland voor het eerst vastgesteld in augustus 2006, net als in Frankrijk, Duitsland en België. Vanwege de economische schade die de ziekte kan veroorzaken is blauwtong een meldingsplichtige ziekte.

Hoe besmetten dieren zich met blauwtong?

Het blauwtongvirus wordt verspreid door verschillende muggensoorten. In Europa zijn dat vooral culicoides imicola en culicoides dewulfi. Wanneer een mug een besmet schaap of geit steekt, zal de mug virus opnemen. Het virus vermeerdert zich in de mug zodat na ongeveer twee weken de dosis virus in de mug voldoende hoog is om een volgend dier te besmetten. Het virus vermeerdert zich alleen bij een omgevingstemperatuur boven 15-20 graden celsius. Dieren kunnen elkaar niet besmetten; de tussenkomst van de knutten is altijd vereist. De eieren van besmette muggen kunnen eveneens besmet zijn waardoor het virus op de volgende generatie muggen kan worden overgedragen. Het virus is afhankelijk van de knutten en dus zijn uitbraken sterk seizoens (weers-) gebonden. De meeste uitbraken vinden plaats tijdens warm weer en na regen omdat dan de muggen het actiefst zijn.

Wat zijn de symptomen van een blauwtong-infectie?

De incubatietijd van blauwtong varieert van 5 tot 20 dagen. Het zijn vooral schapen die ziek worden, bij de overige herkauwers is de ziekte zeer mild of subklinisch (zonder symptomen).

Symptomen van blauwtong die gezien kunnen worden:

  • koorts gedurende 6 tot 8 dagen
  • versnelde ademhaling
  • ontstoken slijmvlies van de bek
  • ontstoken tong (soms blauwverkleurd)
  • kreupelheid
  • abortus
  • sterfte


Waar komt blauwtong voor?

De verspreiding van blauwtong is afhankelijk van het verspreidingsgebied van de knut. De knut komt voornamelijk rond de evenaar voor. Met het opwarmen van de aarde breidt het verspreidingsgebied van de knut zich uit en daarmee ook het verspreidingsgebied van blauw-tong.  De ziekte is inmiddels aangetroffen in Australië, Afrika, Azië, Amerika en Europa. Binnen Europa komt blauwtong voor in Spanje, Griekenland en Italië. In augustus 2006 is er een uitbraak in Nederland, België, Frankrijk en Duitsland die veroorzaakt wordt door het type 8 blauwtongvirus, een type dat voorheen alleen aangetroffen werd onder de Sahara in Afrika. De typen die normaliter in Zuid-Europa aangetroffen worden zijn serotype 1,2,4, 9 en 16. Het type 8 wat in Noor-Europa is aangetroffen staat bekend als een milde variant waardoor er relatief weinig dieren doodgaan na besmetting. Het vermoeden is dat dit type via import van dieren is binnengekomen en omdat de knut inmiddels wijd verspreid is heeft het binnengekomen virus direct zijn mug gevonden voor verspreiding.

In Europa waren in 2006 in totaal 2295 besmette bedrijven, waarvan 456 in Nederland en 476 in België.

In 2007 werden alleen in Nederland al meer dan 1000 uitbraken geregistreerd. Veehouders konden vrijwillig hun vee laten vaccineren om de economische schade te beperken.

Eind oktober 2008 werd in oost Nederland een besmetting aangetoond met type 6. Dit type komt normaliter in Midden-Amerika en Afrika voor.

Hoe bestrijden we blauwtong?

In landen waar blauwtong voorkomt kunnen dieren tegen de ziekte worden gevaccineerd. Schapen dienen éénmalig gevaccineerd te worden, geiten en runderen tweemaal met 3-4 weken tussentijd. Daarnaast is het effectief om de vector, de knut, te bestrijden om verdere verspreiding te voorkomen, hoewel dit door de vele reisbewegingen vandaag de dag niet 100% zal lukken. Omdat de knut culicoides imicola in Nederland, België en Duitsland kan overwinteren bestaat het vermoeden dat blauwtong een inheemse ziekte zal worden.

De aanpak zal bestaan uit:

  • vaccineren van dieren met vaccin tegen type 8 en later eventueel met type 1 (type 1 komt vanaf het middellandse zeegebied naar het noorden en is begin 2010 al ter hoogte van Bordeaux aangetroffen).
  • bestrijden van de knut met insekticiden bij opstallen van herkauwers, paarden en varkens.